BREYTEN BREYTENBACH - LAATWERK



 'passing time...  here's looking at you, babe', olieverf op doek, 2015

laatwerk

wanneer het laat wordt in het leven
en de avondster al naar de helling
van de dalende dag toe trilt
zoals een hartslag
is elke penseelstreek ongedwongen
elk woord onbezonnen los
van zin en van je kop vol zinnen

maar weet je ook
dat het een samenkrimpen is van het zijn
dat elke haal en elk gestotter
nu nog eenmaal nagelaten werk zal zijn
op de lippen van de stilte
dat je niet meer terug kan gaan
om wat niet deugt
te naaien en te zomen
tot verstommens toe

wanneer het laat wordt in het leven
en de vogels de bomen gaan opzoeken
op zoek naar het vlees van de avondster
droom je een nacht
op de proppen
van uitgelaten gelatenheid

2015

vertaling Laurens Vancrevel

____________
Komende week verkrijgbaar in de boekhandel: Breytenbachs bundel In de loop van de woorden (Uitgeverij Koppernik).

H.C. TEN BERGE - SPLENDOR (TWEE GEDICHTEN)




DE LUMINIST

‘O, Herman, vriend! jongen!’ zuchtte Lodewijk van Deyssel
op een zomerdag, lang nadat zijn vriend in cricketwit,
zon-doorgloeid en huid gebruind, deze huismus
met zijn benen in een voetenzak had opgezocht.
Herman was een ‘man van lichaams-spelen, man
van zon en zee,’ schreef Van D in mild afgunstige bewondering.

Een wemeling van licht flonkert
om de dichter van het licht der eeuwigheid.
‘O niet van mij het licht
    Dat zich over U verbreidt,
Het is, het is het licht
    Der eeuwigheid.’

Gorter is ‘zinnelijk-onmiddellijk’, speelt
tennis, cricket, zeilt en schaatst. Op warme dagen
zwemt hij in de sloot achter het huis.
‘Ik had dat onmiddellijke leven zoo lief.’

Elk landschap is een landschap van liefde en licht
en de geest der muziek.
Het schijnsel in Hollandse weiden of ‘het flitsig bijtige
fijnstralend oneindige’ van Zwitserse bergen
waar hij als een klimbok stijgt en daalt
en geen dag de liefde met Jenne, Wies of Ada mijdt.
Drie vrouwen en de schoonheid
als een strenge meesteres die zijn poëzie bewaakt.

De liefde is overal, lichtsplinterfijn –
   ‘Uw schoudertjes zijn zoo mooi,
om u is lichtgedooi.’
Herman gaat op ‘in den schijn’
die uit ogenvuur straalt;
zijn ‘hooge beenen riemden het spikklend spatzilver er uit’ –
Jawel, het leven spat in licht uiteen,
zijn liefdesbuit eet hij alleen
om ‘de zuiverheid van het mooi’ voor de mensheid
in gloedvolle taal te verklaren.

Het is een leven van passie en strijd,
van barsten en nooit buigen.
Ver of nabij,
open of intiem
ziet hij zelfs op sombere dagen
doorschitterd geluk
bij vlagen passeren.
Een vriend zal na zijn dood noteren
dat de dichter ‘een wonder van bloed en zintuigen’ was.

Achter hoge dijken scholen grijze hoven,
op de akkers blonken ‘lichtschoven’
in eindeloze rijen.
In poelen van licht
‘vonkelde haar gezicht’ –

Wat hij in bergland beminde:
een verzonken hemel ‘met ’t sterrengefemel’,
alsook ‘een top van sneeuw,
wit als een meeuw’
waar de zilveren spaken der zon hem verblindden.

Toen hij in de trein naar huis te sterven lag
zag hij in het vensterglas de jongen die hij vroeger was.
Hij stond daar licht-omstraald in ‘oude lacheglans’,
net als zijn broer, jong gestorven, in zijn witte doktersjas.

***

SPLENDOR

Bladval op een duinpad, lage eiken,
daarna dennen: verend lopen
op een naaldenbed. Een verre zandweg
zilvert tussen drenkplaats en verstuiving.
Vuur smeult in het oog,
de avondzon lichter, steeds lager,
allengs wit-blinkend achter de bomen
wat in de grijzige ochtend niet kon.

Verdwaald in licht, de onaardse materie,
vind ik mij in groeiend duister weer.
Een voet glijdt stroef over lauw zand,
een gloed licht blauw onder mijn schoenen
aan de vloedlijn op.
Het wit van ontbrandend carbid in een boot,
de weerschijn in water, de luister van vuren      
door nachtelijke baders gestookt.

Wier ligt als sterrenkruid op het strand.

Ik oefen het lied van de aarde, veracht
deze wereld nog niet.

Verklärte Nacht

De lichtende zee en de langzame deining
van nemen en geven in rijkdom of nood.

Er is een leven dat krimpt en verkwijnt.
Er is het licht dat verblinkt noch verdwijnt.


____________
Bovenstaande twee gedichten zijn de nummers 9 en 10 van de tiendelige cyclus Splendor (of de metafysica van het licht). In 2016 zal een nieuwe bundel onder de titel Splendor bij Atlas/Contact verschijnen.

NACHOEM M. WIJNBERG - EENTJE IS AL GENOEG




Omdat het de verjaardag van Hiroshima is

(toevallig ook die van je moeder,

dat maakt het makkelijk te onthouden)

hoop je dat de supermarkt een aanbieding heeft

van dat waarmee je een stad van een landkaart af kunt halen

(alsof die er nooit geweest was, een vergissing zoals Europa,

een reiziger had verteld dat hij het in de verte gezien had

en een kaartenmaker had het in een wereldkaart ingetekend

om er makkelijker over na te denken,

en latere kaartenmakers hadden het overgenomen),

want dan kun je zelf ook eens beslissen

wanneer het meer of minder toelaatbaar is

daar gebruik van te maken (als het nooit zou mogen

denk je dat je net zo goed kon ophouden

je oorlogen te herinneren).



Je zegt, je hebt een naaktmodel nodig,

omdat je geschiedenis wilt schrijven,

en liefst meer dan één, voor als er meer dan één

in die geschiedenis is, of meer dan één rivier,

en je herinnert je een voorstel van jou

hoe een stad ver buiten de muren te verdedigen:

de burgers laten oefenen als soldaten,

(op een dag dat ze vrij hebben, want je wil niet

dat iemand meedoet die geen ander werk heeft)

en ze blijven staan als je schreeuwt dat de eerste aanval komt,

maar rennen weg bij de tweede, nu moeten zij dit afleren,

en aan het einde van de dag kom je terug in je huis

en trekt schone kleren aan om oude boeken te lezen,

op een warme avond, als het donker wordt

en de jongens en meisjes over de brede muren lopen.


_______________
Nachoem M. Wijnberg (1961) is dichter en romanschrijver. Zijn laatstverschenen roman is Alle collega’s dood (Van Gennep, 2015), zijn laatstverschenen bundel Nog een grap (Atlas Contact, 2013).
Later deze herfst verschijnt de omvangrijke bundel Van groot belang (Atlas Contact, 2015), waarvan bovenstaand gedicht waarschijnlijk deel uitmaakt.
Hij ontving voor zijn poëzie o.a. de Paul Snoekprijs en de VSB prijs. Hij is ook als hoogleraar verbonden aan de Faculteit Economie en Bedrijfskunde aan de Universiteit van Amsterdam.

WIEL KUSTERS - ROZEN IN EEN TAAL



Zie ze hier staan
niet verlept, en onverdroogd
net nog te verstaan
in deze mijne taal
als vaas.

Een gaas van licht onthoudt ons nipt
waar zekere plukker dodelijk
gebaart naar wie niet om wil zien
maar in een toekomst staart
die niets bewaart dat ongeschonden is
en daarom ook die rozen – drie? –
met taal van nu bezwaart, wanhopig
in hun hysterie bedaart.